ناب!
خب، الوعده وفا. لطیفهی طنز تلخ از مولانا که قولش رو داده بودم بگم براتون با یه مقدار مقدمهی اضافه.
یه تیپی از مردم هستن که مولانا گاهی از اصطلاح «پس رو» یا «واپس رو» (متضاد «پیشرو») برای توصیفشون استفاده میکنه، به معنی آدمایی که عقب عقب میرن. آدمایی که هر روز بدتر و پستتر از دیروزن، آدمایی که مسیر تاریخ رو برعکس طی میکنن. فیالواقع، همونایی که تقدیر ما گیر افتادن تو دست و بالشون بوده و خدا میدونه کی از دستشون راحت شیم.
اوایل مثنوی، مولانا معمولا با زبان باکلاستری راجع به این قضیهی افول کردن و پسرفت حرف میزنه، مثلا میگه:
«خویشتن نشناخت مسکین آدمی
از فزونی آمد و شد در کمی»
اما همینطور که به اواخر مثنوی میرسیم و بزرگوار پیرتر و بیاعصابتر میشه، لحنش تندتر و شخصیتر میشه:
«... نه چو تو "پسرو" که هر دم پستری
سوی سنگی میروی از گوهری»
و همینجا در دفتر ششمه که مولانا یک لطیفه با یک پانچلاینِ به شدت عصبانی در مورد این آدمها میگه که بدجوری به حال و هوای این روزای مملکتمون میخوره:
«آنچنان کان خواجه را مهمان رسید
خواجه از ایام و سالش بررسید»
(بررسید یعنی بررسی کرد، سن و سالش رو پرسید)
«گفت: عمرت چند سالست ای پسر؟
بازگو و در مدزد و بر شِمَر
گفت: هجده هفده یا خود شانزده!
یا که پانزده ای برادرخواندَه!»
اول اینکه مصرع رو باید با لهجهی افغانی خود مولانا بخونید تا قافیهش دقیق در بیاد. گذشته از اون، اینجا این پسری که عدد سنش رو هی کمتر و کمتر میکنه و کسخلبازی درمیاره، نماد همون آدم «واپس رو»ئه که عقب عقب میره و خامتر و خامتر میشه. خلاصه بعد از مسخرهبازی ایشون، خواجه ضربهی کاری رو میزنه:
«گفت: واپس واپس ای خیره سرت!
باز میرو تا به کُسّ مادرت!!!»
(«س» در کُس رو با تشدید اساسی بخونید تا وزنش پرفکت باشه). میگه آفرین، همینطوری که سنتو کم میکنی عقب عقب برو تا صفر بشه و برگردی بری تو کس مادرت!
آره خلاصه. یکی میزبان جام جهانی میشه و شما زنی که روسریش عقب باشه رو اعدام صحرایی میکنید. یکی مریخنورد میفرسته فضا و شما دغدغهتون جلو انداختن حکم اعدام از بیست روز به پنج روزه. یکی استارلینک میسازه و شما دنبال اینید که دیگه کدوم سوراخ تبادل اطلاعات رو میشه بست. یکی شکافت هستهای خورشیدی رو توی آزمایشگاه انجام میده و شما تو قرن بیست و یک مشغول چشم کور کردنید.
ای کاش حداقل امیدی بود که این عقب عقب رفتنتون واقعا شما رو به ... مادرتون برگردونه و دنیایی از شرتون راحت شه...🤭😏